آموزش دختران در افغانستان؛ از حق عمومی تا امتیاز برای افراد خاص

در افغانستان، آموزش دختران دیگر یک حق همگانی نیست؛ بلکه به یک امتیاز محدود برای گروهی خاص تبدیل شده است. در حالی‌که درهای مکاتب دولتی برای دختران بالاتر از صنف ششم همچنان بسته مانده، برخی دارالعلوم‌ها و مراکز خصوصی بدون مشکل فعالیت دارند و تا صنف دوازدهم آموزش ارائه می‌کنند. این وضعیت یک تناقض آشکار را نشان می‌دهد: اگر آموزش ممکن است، چرا برای همه ممکن نیست؟ واقعیت در جامعه نشان می‌دهد که دسترسی به همین مراکز محدود نیز برابر نیست. خانواده‌های دارای توان مالی می‌توانند دختران‌ شان را به مکاتب خصوصی یا برنامه‌های آنلاین بفرستند، اما اکثریت مردم که با مشکلات اقتصادی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، از این فرصت محروم‌اند. در کنار آن، شماری از شهروندان می‌گویند که در عمل، برای دختران وابسته به خانواده‌های نزدیک به طالبان یا افراد دارای نفوذ، مسیر آموزش هموارتر است، در حالی که دیگران با درهای بسته روبه‌رو می‌شوند. سهیلا، دختری که تا صنف هشتم درس خوانده، می‌گوید سه سال است تلاش می‌کند دوباره به آموزش برگردد، اما هر بار با بهانه‌هایی چون کمبود استاد یا نبود صنف مواجه شده است. او می‌گوید: «هرجا می‌رویم، می‌گویند امکان نیست، اما می‌بینیم بعضی‌ها بدون مشکل درس می‌خوانند.» بلقیس، که از صنف دهم بازمانده، می‌گوید: «اگر پول داشته باشی، راه هست؛ اگر نداشته باشی، آینده‌ات بسته است.» به باور او، بسته ‌شدن مکاتب بزرگ‌ترین ضربه به دختران فقیر بوده است. محمد اشرف، پدری که سه دخترش از آموزش محروم شده‌اند، می‌گوید: «در همسایگی ما خانواده‌هایی هستند که دختران ‌شان هنوز هم درس می‌خوانند، اما دختران ما در خانه مانده‌اند. این دیگر بی‌عدالتی آشکار است.»شماری از شهروندان نیز با انتقاد می‌گویند که وعده‌های مکرر درباره بازگشایی مکاتب عملی نشده و این وضعیت اعتماد مردم را کاهش داده است. آنان تأکید می‌کنند که ادامه این روند نه ‌تنها آینده یک نسل را تهدید می‌کند، بلکه شکاف‌های اجتماعی را نیز عمیق‌تر می‌سازد. کارشناسان هشدار می‌دهند که وقتی آموزش به ‌جای یک حق اساسی، به یک امتیاز اقتصادی یا وابسته به روابط تبدیل شود، پیامدهای آن در آینده جبران‌ناپذیر خواهد بود. جامعه‌ای که در آن بخش بزرگی از دختران از آموزش محروم باشند، با چالش‌های جدی در توسعه، اقتصاد و ثبات اجتماعی روبه‌رو خواهد شد. در شرایط کنونی، آنچه در افغانستان جریان دارد تنها یک محدودیت آموزشی نیست؛ بلکه یک بحران عمیق اجتماعی است که سرنوشت یک نسل را تحت تأثیر قرار داده است.