سازمان بینالمللی مهاجرت (IOM) در تازهترین گزارش خود گفته است که حدود ۲.۴ میلیون مهاجر افغانی که در دو سال گذشته از ایران و پاکستان به کشور بازگشتهاند، با بحران جدی معیشتی، بیکاری گسترده و دسترسی محدود به خدمات اولیه روبهرو هستند. بر بنیاد گزارش «بررسی اجمالی تابآوری بازگشتکنندگان» که دوره زمانی سپتامبر تا اکتوبر ۲۰۲۵ را در بر میگیرد، موج گسترده بازگشت مهاجران عمدتاً پس از اجرای «طرح بازگشت اتباع خارجی غیرقانونی» در پاکستان در اواخر سال ۲۰۲۳ و تطبیق سیاستهای مشابه در ایران، از جمله برنامه اخراج تا دو میلیون مهاجر افغانی تا اوایل ۲۰۲۵، شکل گرفته است. این گزارش میافزاید که گستردگی و سرعت بازگشتها، چالشهای جدی را در زمینه ادغام مجدد و تابآوری درازمدت بازگشتکنندگان ایجاد کرده است. بسیاری از این افراد که برخیشان دههها یا حتا تمام عمر خود را در بیرون از کشور سپری کردهاند، با شبکههای اجتماعی محدود، ناآشنایی با ساختارهای محلی و دسترسی اندک به مسکن، معیشت و خدمات اساسی وارد افغانستان شدهاند. به گفتهٔ سازمان بینالمللی مهاجرت، تنها ۱۱ درصد بازگشتکنندگان شاغلاند و از هر چهار نفر، یک نفر به سرپناه مناسب دسترسی ندارد. همچنین بیش از نیمی از این افراد فاقد مدارک هویتی و اسناد ضروری هستند که دسترسی آنان به خدمات دولتی، بانکی، آموزشی و فرصتهای کاری را با مشکل جدی روبهرو کرده است. در این گزارش آمده است که بسیاری از بازگشتکنندگان به سازوکارهای حمایتی، خدمات اجتماعی و فرصتهای پایدار معیشتی دسترسی محدود دارند؛ وضعیتی که خطر تشدید فقر و ناپایداری اجتماعی را افزایش میدهد. این هشدارها در حالی مطرح میشود که پیشتر ملل متحد اعلام کرده بود نرخ بیکاری در افغانستان به ۷۵ درصد رسیده و بیش از ۹۰ درصد جمعیت کشور زیر خط فقر زندگی میکنند. کاهش درآمد سرانه، افت تولید ناخالص داخلی و کاهش کمکهای بشردوستانه از عوامل اصلی این وضعیت عنوان شده است. سازمان بینالمللی مهاجرت تأکید کرده است که تدوین و تطبیق برنامههای مؤثر ادغام مجدد، برای بهبود وضعیت بازگشتکنندگان و تقویت تابآوری جوامع میزبان، یک نیاز حیاتی است.
